Η αργία της Κυριακής: η καθιέρωσή της το 1909-10 και ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε μικρούς και μεγάλους καταστηματάρχες

Του Νίκου Ποταμιάνου
Η καθιέρωση της κυριακάτικης αργίας το 1909, έναν αιώνα πριν, ήταν το πρώτο μέτρο εργατικής νομοθεσίας που ψηφίστηκε στην Ελλάδα.
Το ξήλωμα, στα χρόνια των μνημονίων, κάθε νομικού πλαισίου που περιορίζει τον βαθμό εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας δεν θα μπορούσε να την αφήσει αλώβητη. Έχει ενδιαφέρον, πιστεύουμε, μια αναδρομή στο ιστορικό της καθιέρωσής της και η εξέταση των κοινωνικών και ιδεολογικών συμμαχιών που την προώθησαν. Ίσως εκπλήξει τον αναγνώστη η (διαφορετική από τη σημερινή) στάση των μεγάλων και μικρών εργοδοτών απέναντι στην αργία της Κυριακής, την οποία θα προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε με βάση τις διαφορετικές δομές.
Η τήρηση της αργίας με βάση τις χριστιανικές επιταγές παρέμενε ζωντανή ως πρακτική σε πολλούς βιοτεχνικούς κλάδους και σε εργοστάσια, σε γενικές γραμμές όμως είχε ατονήσει κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα στην Ελλάδα.[1] Σε επιμέρους πόλεις και κλάδους επιτυγχάνονταν συχνά λιγότερο ή περισσότερο βραχύβιες συναινέσεις για το κλείσιμο των καταστημάτων τις Κυριακές, αρκούσε όμως η πεισματική άρνηση ελάχιστων επαγγελματιών να συμμετάσχουν στο κλείσιμο για να ναυαγήσουν οι σχετικές προσπάθειες.[2] Στις αρχές του 20ού αιώνα είχε γίνει πια συνείδηση ότι δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί μια μόνιμη «συνεννόηση κυρίων» και απαιτούνταν νομοθετική ρύθμιση.[3]

Λαθρομαρούλια και στραβά αγγούρια

 

Κλιμακώνεται ο πόλεμος για τον απόλυτο έλεγχο της τροφής από τις πολυεθνικές εταιρίες. Αγρότες από όλη την Ευρώπη συντονίζονται προκειμένου να πείσουν τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να καταψηφίσουν νομοθετική πρόταση που θα απαγορεύει στους αγρότες να χρησιμοποιούν δικούς τους σπόρους, αναγκάζοντάς τους να αγοράζουν υβρίδια ή «πατενταρισμένους» σπόρους από τις πολυεθνικές…

Λευτέρης Χαραλαμπόπουλος

Αν ο κανονισμός αυτός υιοθετηθεί, θα επιφέρει σταδιακά το τέλος της βιοποικιλότητας πολλών ειδών, ενώ θα ανεβάσει ακόμη περισσότερο τον κύκλο εργασιών (και τα κέρδη, βέβαια)  της παγκόσμιας αγοράς σπόρων, η οποία εκτιμάται ήδη ότι υπερβαίνει τα 45 δις δολάρια. Ενεργό ρόλο στην προώθηση του μονοπωλίου των σπόρων διεθνώς και τον σταδιακό απόλυτο έλεγχό του από λίγους διεθνείς αγροτοβιομηχανικούς κολοσσούς έχει παίξει βέβαια ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, με την προώθηση (ειδικά τα τελευταία τρία χρόνια) νομικών συμφωνιών και συνθηκών που επιτρέπουν το γονιδιακό πατεντάρισμα φυτών, ζώων, βακτηρίων και ιών.

Παρά τους –λογικούς– φόβους των αγροτών ότι με αυτές τις ρυθμίσεις δεν θα μπορούν να καλλιεργούν τις δικές τους ποικιλίες, καθώς θα υποχρεώνονται να δηλώσουν την προέλευση των σπόρων τους, αν θέλουν να κυκλοφορούν «νόμιμα» τα προϊόντα τους στις αγορές, οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιτείνουν ότι πρόκειται για ένα μέτρο που… ευνοεί τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Δεν είναι η πρώτη φορά άλλωστε που εισάγονται τέτοιες ρυθμίσεις. Για παράδειγμα, στη Γαλλία έχουν ήδη απαγορευτεί οι σπόροι που προέρχονται από το ίδιο το αγρόκτημα και χρησιμοποιούνται για την επαναφύτευση της σοδειάς. Παρά την ψήφιση της σχετικής νομοθεσίας, όμως, η εφαρμογή της ήταν… χαλαρή: υπήρχε ανεκτικότητα και ουσιαστικά οι γάλλοι αγρότες συνέχιζαν να χρησιμοποιούν κανονικά τους δικούς τους σπόρους. Εδώ και λίγο καιρό πέρασε νόμος που αυστηροποιεί πολύ το πλαίσιο, ώστε να είναι πλέον οι αγρότες αναγκασμένοι να αγοράζουν έτοιμους σπόρους.

Κάπου εδώ μένεις με ανοικτό το στόμα, ψάχνοντας –χωρίς πολλές πιθανότητες, βέβαια­– να βρεις μια λογική εξήγηση για τέτοιες ρυθμίσεις, πέρα από την καταναγκαστική επιβολή μονοπωλίου στους σπόρους και τη νομοθετική επιβολή της αύξησης των κερδών των πολυεθνικών. Γιατί να θέλει ο άνθρωπος να εξαφανίσει τους ντόπιους σπόρους; Γιατί να θέλει να καταστρέψει τη βιοποικιλότητα; Γιατί να βγουν παράνομα τα ντόπια μαρούλια; Ξέρουν κάτι που δεν φανταζόμαστε; Προβληματίζεται κανείς… Σίγουρα όμως κανένας δεν μπορεί να προβληματιστεί τόσο όσο προβληματίστηκε η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να καταλήξει στην απόφαση για το ποια αγγούρια είναι νόμιμα και ποια όχι. Μη γελάτε, υπάρχουν και τέτοια. Αγγούρια που έχουν περάσει στην… παρανομία!

Από το 1998 η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υιοθετήσει ντιρεκτίβα σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται η εμπορία στραβών αγγουριών, σε μια απόφαση που θα μπορούσε να ελεγχθεί μέχρι και για… σεξισμό. Επειδή οι νόμοι και οι κανόνες πρέπει να είναι σαφείς, πάντως, έχουν προβλέψει και εξαίρεση: τα αγγούρια που είναι ελαφρά κυρτά και συγκεκριμένα έχουν «ανώτερο ύψος καμπύλης 20 χιλιοστομέτρων και μήκος αγγουριού 10 εκατοστομέτρων» μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα… Αυτά ήταν νόμιμα, όπως ασφαλώς και τα εντελώς ίσια, τα γνωστά σε όλους μας νομοταγή αγγούρια. Χρειάστηκαν μάλιστα περίπου 20 χρόνια διαβουλεύσεων, ερευνών και γενικότερου brainstorming, προκειμένου να παρθεί αυτή η μνημειώδης, από όποια πλευρά κι αν τη δει κανείς, απόφαση.

Πάντως τέτοιου επιπέδου αποφάσεις των ταγών της ΕΕ, οδηγούν θέλοντας και μη σε αντίστοιχου επιπέδου συνειρμούς. Δεν μπορούμε δηλαδή παρά να σκεφτούμε ότι έστω κι αν η ζωή μετά το μνημόνιο έχει αποδειχθεί «αγγούρι» για τη μέση ελληνική οικογένεια, μπορούμε ωστόσο να έχουμε τη βεβαιότητα ότι πρόκειται για αγγούρι «αλφάδι» ή τέλος πάντων με ανώτερο ύψος καμπύλης τα 20 χιλιοστόμετρα. Μη μας πουν και βλάχους…

Λαθρομαρούλια και στραβά αγγούρια : UNFOLLOW.

Η επόμενη μέρα του κινήματος «Χωρίς Μεσάζοντες»

Το κίνημα «Χωρίς μεσάζοντες» ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2012 από τα μέλη της Εθελοντικής Ομάδας Δράσης Νoμού Πιερίας «Ο Τόπος μου», στην Κατερίνη.

Οι πολίτες, βλέποντας τους πατατοπαραγωγούς της χώρας να βρίσκονται σε απόγνωση και να μην μπορούν να διαθέσουν τα προϊόντα τους ούτε καν σε εξευτελιστικές τιμές, τη στιγμή μάλιστα που η τιμή της πατάτας τότε έφτανε μέχρι και το ένα ευρώ το κιλό στα σουπερμάρκετ, αποφάσισαν να τους στηρίξουν. Παρήγγειλαν λοιπόν 25 τόνους πατάτες απευθείας από έναν μικροπαραγωγό προς 0,25€ το κιλό, παρακάμπτοντας έτσι τους μεσάζοντες.

Η ομάδα είχε αναλάβει να βρει καταναλωτές για τους 25 τόνους, και για το σκοπό αυτό κατασκευάστηκε μια διαδικτυακή εφαρμογή μέσω της οποίας τα 1.000 μέλη της, αλλά και όλοι οι δημότες της Κατερίνης, είχαν τη δυνατότητα να παραγγείλουν την ποσότητα που επιθυμούσαν. Έτσι, μόλις συμπληρώθηκε ο αριθμός των αγοραστών, ο γεωργός έφερε τις πατάτες στην Κατερίνη, σε ένα μεγάλο πάρκινγκ, και οι πολίτες, οργανωμένα και σε απόλυτη τάξη (με ακριβείς χρόνους παραλαβής που τους στάλθηκαν μέσω SMS), πλήρωσαν τον παραγωγό και παρέλαβαν το προϊόν.

Αυτό ήταν μόνο η αρχή. Η πρωτοβουλία των πολιτών της Πιερίας βρήκε μιμητές σε ολόκληρη τη χώρα. Κίνησε το ενδιαφέρον των ελληνικών αλλά και μεγάλων ξένων ΜΜΕ. Ακολούθησαν εκτενή ρεπορτάζ και ντοκιμαντέρ (France24, Süddeutsche, Die TAZ, WDR, New Internationalist, και πριν από μια εβδομάδα η ολλανδική κρατική τηλεόραση). Περισσότερες από 50 πρωτοβουλίες πολιτών δρουν σήμερα σε ολόκληρη τη χώρα και συνεχίζουν να διαθέτουν αγροτικά προϊόντα «Χωρίς Μεσάζοντες» δίνοντας «ανάσα» στους καταναλωτές.

Η αριθμητική ενός κτηνοτρόφου

του Απόστολου Νάστου    
          
Για να μεγαλώσει ένας κτηνοτρόφος 300 αρνιά (από τη γέννα μέχρι το σφαγείο) χρειάζεται να ταΐσει τα πρόβατά του 30 περίπου τόνους καλαμπόκι (ή κριθάρι), το οποίο με 30 λεπτά του ευρώ κοστίζει περίπου 9.000 ευρώ. Την εποχή που αναφέρομαι (τέλη Ιανουαρίου 2013) τα 300 αρνιά με 8 περίπου κιλά το καθένα θα δώσουν 2.400 κιλά κρέας. Σήμερα τα αρνιά πωλούνται από τον κτηνοτρόφο 4 ευρώ / κιλό, δηλαδή θα δώσουν στον κτηνοτρόφο 9.600 ευρώ. Ως εδώ αυτή είναι η πραγματικότητα με αριθμούς.
Με 600 ευρώ κέρδος τι μπορεί να πληρώσει ένας κτηνοτρόφος; Ο ίδιος αλλά και η οικογένεια δουλεύουν νυχθημερόν κοντά στο κοπάδι, οι φόροι αυξάνονται συνεχώς, η τιμή πώλησης είναι τόσο χαμηλή και μας πηγαίνει πολλά χρόνια πίσω, αντίθετα η τιμή αγοράς των ζωοτροφών αυξάνεται γεωμετρικά κάθε χρόνο. Σημειώνω ότι οι υπολογισμοί έχουν να κάνουν με μια περίοδο 60 περίπου ημερών. Τι γίνεται στη συνέχεια; Ακόμη και οι επιδοτήσεις δεν αρκούν να καλύψουν τα τρέχοντα έξοδα (προσοχή δεν παίρνουν οι κτηνοτρόφοι τα ποσά των επιδοτήσεων που κατά καιρούς ακούγονται στα ΜΜΕ). Πώς μπορεί σήμερα ένας κτηνοτρόφος να κάνει υπολογισμό εσόδων-εξόδων και να είναι αισιόδοξος για τη δουλειά του;
Ο κτηνοτρόφος στον τομέα του δεν έχει θέμα ανεργίας γιατί δουλεύει όλη μέρα, έχει πρόβλημα ουσιαστικής επιβίωσης καθώς οι τιμές στα προϊόντα που παράγει μειώνονται κάθε χρόνο. Μπορεί κάποιος επίσημος φορέας του κράτους να μας πει, πώς μπορεί να στηρίξει την παραγωγή, να προστατέψει τον κτηνοτρόφο από τις εξευτελιστικές τιμές πώλησης των προϊόντων του, να εξηγήσει εντέλει τι μπορεί να περιμένει στον χώρο της δουλειάς του; Γιατί κάθε χρόνο και χειρότερα; Ειδικά σήμερα ακούμε καθημερινά ότι χρεοκοπήσαμε από τους πολλούς υπαλλήλους, γιατί δεν στηρίζετε τους κτηνοτρόφους παραγωγούς; (Δεν αναφέρομαι σε επιδοτήσεις αλλά σε ουσιαστική στήριξη της παραγωγής ώστε να μπορεί να προγραμματίσει ο κτηνοτρόφος τη δουλειά του και τη ζωή του).
*Ο Απόστολος Νάστος είναι αιγοπροβατοτρόφος, ασκεί το επάγγελμα από παιδί 10 ετών μέχρι σήμερα στα 75 χρόνια και ζει στο Μακρυχώρι Λάρισας.
Πηγη